Owies zwyczajny

Owies zwyczajny – ( Avena sativa )

Jest to roślina jednoroczna z rodziny Traw (Gramineae), udomowiona przez człowieka w czasach historycznych, znana dziś tylko z upraw w wielu krajach Europy, zachodniej Azji i Ameryki Północnej. Niekiedy dziczeje. W Polsce jest uprawiana na glebach lekkich oraz w górach ze względu na małe wymagania glebowe i klimatyczne.

Owies wydaje łodygi kępkowe, do l m wysokie. Źdźbła nagie i gładkie, pochwy liściowe gładkie, blaszki liściowe, zwłaszcza na brzegu, szorstkie. Kwiatostan – duża wiecha, mniej lub więcej rozpierzchła.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych używane są młode rośliny i słoma

Substancje lecznicze
Ziele i słoma owsiana zawierają węglowodany, saponinę oraz sole mineralne obfitujące w krzemionkę, w tym również rozpuszczalną w wodzie. Surowiec ten jest słabo dotąd zbadany. Ziarna i płatki owsiane zawierają jako najważniejszy składnik skrobię o ziarnach złożonych z drobnych ziarenek, łatwo strawną po ugotowaniu. Jest nieco białka, ponadto witaminy, zwłaszcza E w kiełkach, a także sole mineralne, bogate w związki wapnia. Mąka owsiana składa się głównie ze skrobi.

Zbiór i konserwacja
W lecznictwie znajduje zastosowanie świeże ziele z młodych roślin, zebrane przed kwitnieniem i wysuszone w cieniu i przewiewie, a także słoma owsiana zebrana po dojrzeniu ziarna. Surowcem jest ziele owsa – Herba Avenae. Bywają również zbierane dojrzałe, całe ziarna owsa – Fructus Avenae, ponadto płatki owsiane -Fructus Avenae exconicatus, a także mąka owsiana – Farina Avenae.

Działanie;
Wodne wyciągi z ziela owsa działają wykrztuśnie, a także przeciwbólowe w schorzeniach reumatycznych, kamicy moczowej i chorobach nerek. Ponadto stanowią dobry środek mineralizujący, bogaty w rozpuszczalną w wodzie krzemionkę, wpływającą dodatnio na przemianę materii, stan naczyń krwionośnych, narządów wewnętrznych, kości, skóry, włosów i paznokci. Związki krzemu mają też korzystny wpływ na aktywność hormonalną ludzi starszych. Rozpuszczalna w wodzie krzemionka wydala się częściowo z moczem, gdzie odgrywa rolę jednego z koloidów ochronnych, przeciwdziałających krystalizacji składników mineralnych w drogach moczowych. Nalewka z ziela owsa wykazuje działanie wzmacniające system nerwowy, zwłaszcza w bezsenności, wyczerpaniu nerwowym, pląsawicy i epilepsji. Kąpiele w odwarze z ziela lub słomy owsianej, bogate w rozpuszczalną krzemionkę, wykazują korzystne działanie w artretyzmie, chorobie reumatycznej, kamicy nerkowej i schorzeniach nerek. Również w chorobach skórnych i czyraczności oraz nadmiernej potliwości nóg.

Kleik z płatków owsianych działa korzystnie jako łatwo strawny środek dietetyczny, a także jako łagodny środek powlekający. Zewnętrznie płatki i mąka owsiana działają odmiękczająco.

W lecznictwie ludowym płatki owsiane i kleik z płatków, spożywane codziennie, uważane są za środek zwiększający popęd płciowy i odmładzający, zapobiegający przedwczesnemu starzeniu się organizmu.

Płatki i mąka owsiana zarobione z wodą służą do okładów odmiękczających na ropnie i czyraki.

Oman wielki

Oman wielki – ( Inula helenium )

Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), pochodząca prawdopodobnie z Azji Środkowej i rozpowszechniona dość pospolicie w Europie. W Polsce występuje w zaroślach, na porębach i przy źródłach, zarówno na niżu, jak też w niższych położeniach górskich. Roślinę tę uprawia się w Polsce do celów farmaceutycznych.
Oman wytwarza bulwiasto zgrubiałe, rozgałęzione kłącza, z których wyrastają łodygi proste, bruzdowane, górą wełniste owłosione i nieco rozgałęzione, do 1,5 m wysokie. Liście dolne są podłużnie eliptyczne, zwężające się w ogonek, u szczytu zaostrzone. Liście łodygowe sercowatojajowate, nasadą obejmujące łodygę. Wszystkie liście od spodu filcowate owłosione, na brzegu nierówno karbowano ząbkowate. Kwiaty żółte, zebrane w duże koszyczki, ustawione na szczycie łodygi w baldachokształtną wiechę.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych używane są korzenie i kłącza

Substancje lecznicze
Korzeń omanu zawiera do 3,5% olejku eterycznego (polskie normy wymagają od surowca aptecznego co najmniej 1,8% olejku). Olejek stanowi mieszaninę krystalicznych laktonów seskwiterpenowych (m.in. alantolaktonu, izoalantolaktonu i dwuhydroalantolaktonu), nazywaną heleniną, oraz towarzyszących jej innych substancji (m.in. azulenu i pentainenu – pochodnej tymolu). Są również w korzeniu fitosterole (np. β-sytosterol), polifruktozan inulina (43%) oraz do 6% soli mineralnych.

Zbiór i konserwacja
Do celów leczniczych uprawia się oman z nasion na wilgotnych, gliniastych gruntach. W 2-3 roku wegetacji zbiera się jesienią korzenie i kłącza, myje i czyści, kraje grubsze fragmenty i suszy w temperaturze nie przekraczającej 35°C w suszarni ogrzewanej. Otrzymuje się jako surowiec korzeń omanu – Radix Inulae (syn. Radix Enulae, Radix Helenii). Należy go przechowywać w miejscach suchych i ciemnych. Chronić od owadów.

Działanie;
Olejek zawarty w korzeniu omanu pobudza ruchy nabłonka rzęskowego dróg oddechowych, zwiększa czynność wydzielniczą błon śluzowych gardła i oskrzeli, ułatwiając usuwanie zalegającego tam śluzu. Składnik olejku, heleniną, wykazuje również działanie bakteriobójcze i ogranicza rozwój flory bakteryjnej w jelitach.

Związki czynne omanu wchłaniają się łatwo z przewodu pokarmowego i docierają do wątroby, gdzie część z nich przedostaje się do żółci, a z nią przepływa przez drogi żółciowe do dwunastnicy i jest wydalana z kałem. Niewielka ilość tych związków przenika również do moczu i wywiera słabe działanie bakteriobójcze, natomiast tylko znikoma część przedostaje się do oskrzeli i płuc. Wyciągi omanu działają też odkażająco na skórę i błony śluzowe. Z własnościami bakteriobójczymi heleniny wiąże się działanie przeciwzapalne przetworów z korzenia omanu.

Wyciągi z omanu zmniejszają ponadto napięcie mięśni gładkich jelit, zwłaszcza jeśli znajdują się one w stanie skurczu. Tym samym łagodzą bóle brzucha, ułatwiają odejście gazów i regulują wypróżnienia. Słabiej działają na drogi moczowe i nieznacznie zwiększają wydzielanie moczu.

Działanie goryczkowe składników korzenia omanu, wzmagające wydzielanie soku żołądkowego, ma znaczenie niewielkie, podobnie jak własności przeciwpasożytnicze olejku eterycznego, obserwowane in vitro. Związki te, mające charakter laktonów, ulegają po części rozkładowi w alkalicznym środowisku jelita cienkiego albo ulegają resorpcji, wobec czego docierają do pasożytów w zbyt niskim stężeniu.

W lecznictwie ludowym oman znajduje zastosowanie w zapaleniu nerek i dróg moczowych, a zwłaszcza pęcherza moczowego.

Niekiedy podaje się wyciągi z korzenia omanu w zaburzeniach trawiennych, zwłaszcza w nieżycie żołądka i jelit, nudnościach i wymiotach, a nawet biegunkach.

Ogórecznik lekarski

Ogórecznik lekarski – ( Borago officinalis L.)

Jest to roślina jednoroczna z rodziny Szorstkolistnych (Boraginaceae), pochodząca z zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, skąd rozprzestrzeniła się aż po Azję Mniejszą i Syberię, a także Europę środkową i zachodnią. W Polsce rośnie jako rzadki chwast ogrodowy.
Ogórecznik ma łodygę wzniesioną, wysoką do 60 cm, w górze wiechowato rozgałęzioną. Cała roślina jest odstające szorstko owłosiona. Liście dolne duże, jajowate, górne małe, wpół obejmujące łodygę. Kwiaty promieniste o koronie niebieskiej, rzadko białej. Płatki zaostrzone. Kwitnie od czerwca do sierpnia.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych wykorzystywane są górne części pędów

Substancje lecznicze
Skład chemiczny ziela nie jest jeszcze dokładnie poznany. Wyizolowano flawonoidy (m.in. kwercetynę, izoramnetynę i kemferol oraz ich glukozydy), związki śluzowe (do 12,5%), garbniki (około 3%), cholinę, kwasy organiczne, a wśród nich kwas askorbowy (wit. C), a także sole mineralne zawierające rozpuszczalną krzemionkę.

Zbiór i konserwacja
Do celów leczniczych zbiera się w okresie zakwitania górne ulistnione części pędów ogórecznika i szybko suszy rozłożone cienką warstwą w miejscach zacienionych i przewiewnych. Otrzymuje się ziele ogórecznika – Herba Boragims.

Działanie;
Ziele ogórecznika należy do surowców o łagodnym działaniu na organizm. Dzięki obecności flawonoidów i niektórych soli mineralnych, zwłaszcza azotanu potasu, przetwory z ogórecznika nieznacznie zwiększają dobową ilość wydalanego moczu i przyspieszają usuwanie z ustroju jonów chloru, mocznika, kwasu moczowego i innych szkodliwych produktów przemiany materii. Daje to dobre wyniki w chorobach nerek, dnie, chorobie reumatycznej i schorzeniach skórnych.

Ziele ogórecznika wykazuje ponadto słabe działanie napotne i przeciwgorączkowe. Działanie napotne sprzyja usuwaniu z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii.

Na uwagę zasługuje również działanie przeciwzapalne wyciągu z ziela ogórecznika, związane z obecnością śluzów, które osłaniają błonę śluzową jamy ustnej, przełyku i żołądka, oraz flawonoidów, które uszczelniają ściany włosowatych naczyń krwionośnych przewodu pokarmowego i tym samym zmniejszają stany zapalne. Podobne działanie obserwuje się po podaniu wyciągu zewnętrznie na skórę i na rany.

Zewnętrznie stosuje się przetwory z ogórecznika jako środki ułatwiające gojenie ran, oparzeń termicznych i promieniami nadfioletowymi, uszkodzeń naskórka i wybroczyn oraz obrzęków spowodowanych stłuczeniami.  Ogórecznik stosuje się również w kosmetyce do kąpieli i okładów w celu przywrócenia skórze jędrności i elastyczności, oraz dla zmniejszenia widoczności niektórych wad skóry, zwłaszcza drobnych blizn, zaczerwień, odmrozin i wyprysków. Niegdyś napary z kwiatów ogórecznika stosowano do przemywań i okładów w przypadkach zapalenia spojówek i zaczerwienienia oczu. W lecznictwie ludowym przetwory z ogórecznika stosowano jako środek moczopędny, „czyszczący krew” i przeciwzapalny. Świeży sok z ogórecznika podawano w zapaleniu opłucnej.

Nostrzyk żółty

Nostrzyk żółty – ( Melilotus officinalis )

Roślina dwuletnia, występuje w stanie naturalnym w miejscach nasłonecznionych na nieużytkach, miedzach, nasypach. Kwitnie od lipca do października. Kwiaty ma drobne, zebrane w grona, żółte. Roślina ta może osiągać i m wysokości. Nostrzyk jest uprawiany w Europie, Azji Mniejszej, Indiach, a także w Zachodniej Syberii. W Polsce występuje także nostrzyk wyniosły (Melilotus altissimus), który dostarcza surowców o podobnych własnościach jak nostrzyk żółty.
Inne nazwy: nostrzyk lekarski, nostrzyk zwyczajny, tatarska trawa, nozderek.

Surowce lecznicze
Surowcem leczniczym jest ziele nostrzyka.

Substancje lecznicze
Ziele nostrzyka zawiera związki kumarynowe, alantoinę, flawonoidy, witaminy C i E, garbniki oraz sole mineralne.

Zbiór i konserwacja
Nostrzyk zbiera się w okresie kwitnienia, ścinając wierzchołki w miejscu rozgałęzień. Suszyć go należy w miejscach ocienionych i przechowywać w suchym pomieszczeniu. Ususzony nostrzyk ma zapach siana (kumarynowy).

Działanie;
wzmacniające naczynia żylne i limfatyczne, gojące rany.

Pochodne kumaryny zmniejszają krzepliwość krwi, co jest szczególnie ważne w chorobach i stanach prowadzących do nadkrzepliwości. Poprawiają przepływ krwi w naczyniach krwionośnych i limfy w naczyniach limfatycznych, zapobiegają wykrzepianiu wewnątrznaczyniowemu, usprawniają przepływ krwi w mózgu. Jednocześnie flawonoidy uszczelniają naczynia krwionośne, przywracają ich prawidłowe napięcie i ruchy. Związki zawarte w zielu nostrzyka mają także właściwości przeciwzapalne i mogą być z powodzeniem stosowane w zakrzepowym zapaleniu żył i żylakach, w zapaleniu naczyń chłonnych, w owrzodzeniach na tle zapaleń żył, przy hemoroidach. Nostrzyk może być cennym lekiem na czyraki, zapalenia skóry oraz wybroczyny po urazach.

Ziele nostrzyka można stosować przy zapaleniach brzegów powiek i spojówek. Ponadto nostrzyk ma właściwości uspokajające i przeciwbólowe, może by pomocny w stanach wyczerpania nerwowego, w nerwobólach, a nawet w kolce wątrobowej i nerkowej. Ziele to poprawia tak. trawienie. Może być korzystne w leczeniu popromiennych zmian składu krwi (leukopenia).

Nawrot lekarski

Nawrot lekarski – ( Lithospermum officinale )

Nawrot należy do rodziny szorstkolistnych. W Polsce występują dwa gatunki nawrotu: nawrot lekarski i nawrot polny (Lithospermum arvense. Nawrot lekarski może osiągać ponad i m wysokości. Kwitnie zielonkawoniebieskimi kwiatami. Zwykle rośnie na suchych wzgórzach. Nawrot polny jest pospolitym chwastem polnym, osiąga 0,5 m wysokości i kwitnie białymi kwiatami.
Przez Indian amerykańskich roślina ta była używana jako skuteczny lek antykoncepcyjny oraz lek przeciw nadmiernym Krwawieniom macicznym.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych mogą być wykorzystane kłącza, nasiona, łodygi i liście.

Substancje lecznicze
Nawrot lekarski zawiera kwas litospermowy — kwas polifenolowy, który po utlenieniu tworzy aktywny polimer o właściwościach antykoncepcyjnych.

Zbiór i konserwacja
Liście, kłącza i nasiona można zbierać we wrześniu. Można suszyć w miejscach ocienionych, przewiewnych lub sporządzać z nich wyciągi alkoholowe.

Działanie;
antykoncepcyjne, hamujące krwawienia maciczne, przeciwcukrzycowe.

W Polsce badania nad działaniem nawrotu lekarskiego przeprowadził S. Stanosz w Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie (1980 r.). Badania prowadzone na zwierzętach doświadczalnych miały na celu porównanie skuteczności nawrotu z popularnie stosowanym lekiem antykoncepcyjnym – gestranolem. W początkowym okresie stwierdzano zwiększone wydalanie moczu. Działanie antykoncepcyjne polegało na zahamowaniu cyklów płciowych. Po przerwaniu podawania nie obserwowano szkodliwego wpływu nawrotu na rozrodczość, przebieg ciąży i porodu.

Substancje czynne zawarte w nawrocie unieczynniają także inne hormony, m.in. hormony kory nadnerczy, a przede wszystkim adrenalinę. Ponadto mogą znaleźć zastosowanie w leczeniu nadczynności tarczycy z wytrzeszczem oczu i niektórych postaci nadciśnienia tętniczego.

Nagietek lekarski

Nagietek lekarski – ( Calendula officinalis )

Nagietek jest rośliną roczną, w stanie dzikim występuje nad Morzem Śródziemnym i w Iranie. Jest uprawiany w całej Europie i w Ameryce Północnej. Roślina ta jest wykorzystywana w celach leczniczych i w przemyśle spożywczym. Kwiat nagietka może służyć jako barometr, pozwala bowiem przewidywać pogodę. Jeśli rano przed godziną 9.00 płatki nagietka są rozchylone i ułożone równolegle do ziemi, oznacza, to, że w tym dniu nie będzie deszczu.
Inne nazwy: nogietek lekarski, nagietek ogrodowy, paznogietka, paznogietek, pazurki, miesięcznica, stulik.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych wykorzystywane są kwiaty nagietka z odmian pomarańczowych.

Substancje lecznicze
Kwiaty nagietka zawierają saponiny trójterpenowe, alkohole trójterpenowe, karotenoidy, niewielkie ilości olejku eterycznego, związki żywicowe, śluzowe, flawonoidy, kwasy organiczne, z soli mineralnych duże ilości związków manganu.

Zbiór i konserwacja
Nagietek kwitnie od czerwca do jesieni. W celach leczniczych zbierać należy tylko kwiaty języczkowe z odmian pomarańczowych Przy suchej pogodzie wyskubujemy pojedyncze płatki. Suszyć je należy rozkładając cienką warstwą w miejscach ocienionych. Przy suszeniu w suszarniach temperatura nie powinna być wyższa niż 30–35°C. Wysuszone kwiaty należy przechowywać szczelnie zamknięte i chronić przed światłem.

Działanie;
przeciwzapalne, wzmacniające, rozkurczowe, gojące rany.

Kwiaty nagietka pobudzają czynności wydzielnicze – zwiększają ilość soku żołądkowego i mukopolisacharydów, zwiększają ilość żółci i ułatwiają jej przepływ do dwunastnicy. Mogą być polecane w nieżytach niedokwaśnych żołądka i w nieżytach jelit, a także w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy.

Związki czynne zawarte w nagietku znoszą stany skurczowe w przewodzie pokarmowym, dlatego mogą być stosowane w przypadkach dolegliwości bólowych po operacjach żołądka i dróg żółciowych. Ponadto nagietek ma właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, unieczynnia także toksyny powstające w przypadku rozwoju nowotworu w organizmie. Znosi objawy niestrawności u chorych na chorobę nowotworową przewodu pokarmowego.

Związki te wzmagają odporność własną organizmu, przyspieszają gojenie się ran, dlatego nagietek może być polecany w przypadkach nie gojących się ran i owrzodzeń, oparzeń i to zarówno termicznych, słonecznych jak i popromiennych. Nagietek niszczy paciorkowce i gronkowce i z dobrym skutkiem może być wykorzystany w leczeniu stanów zapalnych gardła i krtani, jamy ustnej, a także zapaleń spojówek oczu. Związki czynne z kwiatów nagietka niszczą skutecznie rzęsistki i dlatego mogą być wykorzystane w leczeniu zakażeń narządów rodnych.

Ponadto nagietek ma łagodne właściwości uspokajające, obniża ciśnienie tętnicze krwi i zwalnia tętno.

Mniszek pospolity

Mniszek pospolity – ( Taraxacum officinale )

Roślina pospolita w całym kraju, łatwo ją można spotkać na łąkach, trawnikach, nieużytkach i miedzach. Kwitnie żółto, a po przekwitnięciu tworzą się tzw. „dmuchawce”. Mniszek jest popularny w strefie klimatu umiarkowanego obu półkul. W Polsce zaczęto dla celów leczniczych roślinę tę uprawiać. Geneza nazwy mniszek jest następująca: po oderwaniu się nasion pozostaje łodyga, która przypomina ogoloną głowę mnicha. Nazwa mlecz powstała od białego soku, jaki wypływa z łodygi i liści po ich przerwaniu.
Inne nazwy: mleczaj, męska stałość, brodawnik, podróżnik mieczowaty, lwi ząb, wilczy ząb, pąpawa, wole oczy, wołowe oczy, mlecz.

Surowce lecznicze
W leczeniu może być wykorzystany korzeń mniszka, kwiat mniszka, a w dietetyce – liście.

Zbiór i konserwacja
Korzenie mniszka wykopuje się jesienią lub wczesną wiosną, wybierając grubsze, których średnica przekracza średnicę ołówka. Suszyć należy w miejscach przewiewnych, ocienionych lub suszarniach.
Liście zbiera się przed kwitnięciem.
Koszyczki kwiatowe zrywamy bez ogonków. Suszyć je należy w podwyższonej temperaturze.

Substancje lecznicze
Korzenie mniszka zawierają trójterpeny, substancje gorzkie, fitosterole, wielocukry, pektyny, substancje żywicowe, aminy, kwasy organiczne i witaminy A, B1, C, D.
Kwiaty są bogate w karotenoidy, flawonoidy, zawierają także ślady olejku eterycznego, trójterpeny i cukry.

Działanie;
żółciopędne, moczopędne, żołądkowe.

Związki czynne, które znajdują się w korzeniach mniszka, pobudzają wątrobę do wytwarzania żółci i ułatwiają przepływ żółci do dwunastnicy, likwidują bowiem skurcze mięśni gładkich w przewodzie pokarmowym i drogach żółciowych. Związki te znoszą bóle w drogach moczowych, mają działanie moczopędne, co sprzyja wydalaniu z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. Mniszek jest więc korzystny w leczeniu i zapobieganiu powstawania złogów, zwłaszcza szczawianowych i fosforanowych, w drogach moczowych.

Goryczki z korzeni mniszka zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, co ułatwia trawienie pokarmów. Uważa się, że mniszek obniża poziom cukru we krwi i jest cennym lekiem w przypadkach łagodnej cukrzycy w początkowych stadiach.

Kwiaty mniszka działają podobnie jak korzenie, ale wykazują jeszcze silniejsze działanie moczopędne i przeciwzapalne.

Liście mniszka są używane na sałatki, szczególnie popularne we Francji i w tzw. „kuracjach wiosennych”.

Palone korzenie mniszka były w przeszłości używane do produkowania namiastki kawy.

Medycyna ludowa poleca napary z ziela mniszka jako lek na wysypki oraz na hemoroidy, zaś napary z kwiatów jako wykrztuśny.

Mięta pieprzowa

Mięta pieprzowa – ( Mentha piperata )

Mięta jest rośliną stosunkowo młodą, pojawiła się w końcu XVII wieku jako wynik krzyżówki międzygatunkowej w południowej Anglii. Rośliny o podobnym działaniu znane były już w starożytnej Grecji. Mięta jest uprawiana w całej Europie, a także w Ameryce Północnej i w Afryce. Inne nazwy: miętkiew, miętkiewka.

Miętę pieprzową można odróżnić od innych gatunków smaku. Po zgryzieniu liści mięty pieprzowej mamy w ustach uczucie chłodu.

Surowce lecznicze
Liście mięty i ulistnione szczyty pędów należy zbierać w czerwcu, gdy pojawią się pąki kwiatowe, ale zanim jeszcze mięta zakwitnie. Pędy ścinamy zostawiając ok. 5-10 cm łodygę, nad ziemią. Suszenie powinno odbywać się w miejscach przewiewnych, ocienionych. Ususzone liście należy przechowywać w szczelnie zamkniętych pudełkach. Dla celów leczniczych należy wybierać liście zdrowe, bez śladów rdzy i szkodników.

Substancje lecznicze
Liście mięty zawierają olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest mentol, a ponadto garbniki, goryczki, kwasy organiczne i sole mineralne.

Działanie;
żołądkowe, wiatropędne, żółciopędne, dezynfekujące, rozkurczowe, przeciwbólowe, uspokajające.

Mięta należy do ziół wszechstronnie działających. Związki czynne w niej zawarte pobudzają wytwarzanie soków trawiennych, soku żołądkowego i żółci, co ułatwia trawienie pokarmów. Zwiększa łaknienie, znosi nadmierne skurcze mięśni gładkich przewodu pokarmowego i dróg żółciowych, usuwa wzdęcia brzucha. Związki czynne mięty mają własności zabijania bakterii w przewodzie pokarmowym i drogach żółciowych. Mięta zwiększa ilość wydalanego moczu, ma działanie uspokajające i nieznacznie obniża ciśnienie krwi.

Napary mięty są stosowane jako napoje gaszące pragnienie u ludzi pracujących w wysokich temperaturach.

W leczeniu znalazł również zastosowanie wydestylowany ź liści olejek miętowy, który działa podobnie jak liście mięty, a ponadto ma właściwości przeciwbólowe – znosi bóle stawowe i nerwobóle. Ze względu na działanie dezynfekujące dodawany jest do past do myci: zębów. Stosowany w postaci aerozolu ma silne własności bakteriobójcze, może być używany do inhalacji w chorobach układu oddechowego, jak zapalenie oskrzeli i zapalenie zatok, zmniejsza także obrzęk błony śluzowej nosa. Olejek miętowy znalazł również zastosowanie w przemyśle spożywczym.

Melisa lekarska

Melisa lekarska – ( Melissa officinalis )

Roślina ta rośnie dziko w południowej Europie, północnej Afryce Azji Mniejszej, a także południowej Szwajcarii. Melisa jest uprawiana w wielu krajach Basenu Morza Śródziemnego, w europejskiej części Rosji, w Ameryce Północnej, a także w Polsce. W Starożytności melisa uważana była za środek wzmacniający i wypędzający melancholię. Obecnie w kuchniach wielu narodów jest używana jako przyprawa do sałat, zup, mięs, napojów, herbaty. Melisa – po grecku oznacza pszczołę, była ceniona przez pszczelarzy, którzy nacierali nią ule przed wpuszczeniem pszczół.
Inne nazwy: rojownik lekarski, matecznik, pszczelnik.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych zbiera się ziele, które po zgnieceniu ma zapach cytryny.

Substancje lecznicze
Melisa zawiera olejek eteryczny, którego głównymi składnikami są cytral i geraniol, ponadto zawiera garbniki, związki żywicowe, substancje gorzkie, śluzy, kwasy organiczne i trójterpeny.

Zbiór i konserwacja
Liście i ulistnione szczyty pędów długości ok. 10-15 cm zbiera się na początku kwitnienia w maju, czerwcu lub sierpniu, w dni suche, po obeschnięciu rosy. Melisa kwitnie niebiesko-białymi, żółto-białymi lub liliowo-białymi kwiatami. Ziele melisy należy suszyć rozłożone cienką warstwą w miejscach ocienionych lub w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 35°C.

Działanie;
uspokajające, przeciwskurczowe.

Liście melisy są bardzo łagodnym, a jednocześnie skutecznym środkiem uspokajającym. Zmniejszają nadmierne napięcie układu nerwowego.

Melisa może z powodzeniem wyeliminować przyjmowanie syntetycznych leków uspokajających. Jest korzystna dla młodych, którzy uczą się lub pracują umysłowo. Ziele to jest bardzo skuteczne dla ludzi w wieku podeszłym. Jest dobrze tolerowane przez ludzi znerwicowanych z objawami lęku, poczuciem zagrożenia i trudnościami zasypiania.
Na serce melisa działa uspokajająco, jest pomocna w leczeniu łagodnych zaburzeń rytmu serca.

Wyciągi melisy regulują pracę przewodu pokarmowego. Znoszą stany skurczowe w jelitach i .drogach żółciowych. Mają także działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Niszczą wiele rodzajów bakterii (barwiące się Gram dodatnio, jak i Gram ujemnie), a także bakterie niewrażliwe na antybiotyki. Znane i cenione jest działanie melisy w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy.
W pracach doświadczalnych wykazano, że melisa hamuje nadmierny rozwój komórek nowotworowych.

Medycyna ludowa polecała melisę w stanach nadmiernej pobudliwości płciowej, dla regulacji miesiączek oraz jako skuteczny środek przeciwwymiotny u kobiet w ciąży, a mlekopędny u kobiet karmiących piersią.

Zewnętrznie stosowane wyciągi melisy miały znosić bóle stawowe, a także być pomocne w leczeniu czyraków i owrzodzeń.

Malina właściwa

Malina właściwa – ( Rubus idaeus )

Krzew popularny w całym kraju i w całej Europie. Występuje w stanie naturalnym, jest również uprawiany. Rośnie głównie w lasach liściastych i na porębach, na skrajach lasów. Kwitnie od maja do sierpnia.
Inna nazwa: maliniak.

Surowce lecznicze
W leczeniu znalazły zastosowanie owoce i liście malin.

Substancje lecznicze
Liście maliny zawierają garbniki, kwasy organiczne, sole mineralne, śluzy i dużo witaminy C.

Owoce poza cukrami zawierają duże ilości kwasów organicznych (cytrynowego, jabłkowego, askorbinowego, salicylowego), związki śluzowe, pektyny, antocyjany, sole mineralne, z których najważniejsze to związki żelaza i miedzi oraz witaminy C, A, B^ PP.

Zbiór i konserwacja
Liście zbiera się wiosną i latem z młodych, tegorocznych pędów. Należy je zrywać bez ogonków i suszyć w miejscach ocienionych, przewiewnych.

Owoce powinno się zbierać przy suchej pogodzie, po obeschnięciu rosy, do naczyń emaliowanych, wiader lub dzbanków, bądź naczyń kamionkowych albo szklanych. Owoce na susz mogą być bardzo dojrzałe. Suszenie powinno odbywać się początkowo w temp. 30-40°C, potem 60°C.
Liście i owoce należy przechowywać w szczelnie zamykanych pudełkach.

Działanie;
liście – ściągające; owoce – napotne
Owoce malin są znanym środkiem napotnym, używanym w czasie przeziębień, angin, infekcji bakteryjnych i wirusowych przebiegających z gorączką. Po wypiciu naparu lub soku z malin, po upływie pół lub całej godziny występuje obfite pocenie. Nie udało się dotąd chemicznie wyizolować substancji, która to pocenie powoduje. W związku z dość dużą ilością puryn, jakie znaleźć można w owocach malin, nie powinni ich spożywać ludzie ze skazą moczanową oraz niewydolnością nerek.

Medycyna ludowa polecała maliny jako lek w przypadku niedokrwistości, co może być uzasadnione zawartością mikroelementów, związków żelaza i miedzi.

Liście malin dzięki zawartości garbników mają działanie ściągające i przeciwzapalne. Niszczą bakterie i mogą być używane jako lek przeciwbiegunkowy oraz lek w leczeniu nieżytów żołądka i jelit. Znoszą także bolesne skurcze mięśni gładkich w jelitach, macicy oraz w ścianach naczyń krwionośnych.

Stara medycyna tybetańska polecała liście malin w leczeniu nerwic, a zwłaszcza neurastenii, oraz w ostrych i przewlekłych zakażeniach.